ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΣΠ. ΜΈΝΤΗΣ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΠΑΙΤΕ ΑΘΗΝΩΝ,  

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 

 

 

 

 

ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΣΠ. ΜΈΝΤΗΣ

 

Δρ. Μέντης Κων/νος, (2008). «Κοινωνιολογία της Λογοτεχνίας», Πολιτισμικές Προσεγγίσεις, Πελαγίσιο Κροντήρι της Μέθεξης -Κοινωνιολογία της Πολιτισμικής Λογοτεχνίας,   Εκδόσεις Σμιγοπέλαγου, Πειραιάς, σελ. 11-16

 1.2. ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

1.2.1. Η Κοινωνική Δύναμη της Λογοτεχνίας

Η λογοτεχνία άρχισε να συνειδητοποιεί την
κοινωνική της διάσταση το 1800 όταν η Μαντάμ ντε
Σταέλ αναζητώντας τις σχέσεις της Λογοτεχνίας με
τους Κοινωνικούς θεσμούς πρότεινε να εξετασθεί:

1. Ποια είναι η επίδραση της θρησκείας, των
εθίμων και των νόμων πάνω στη Λογοτεχνία
2. Ποια είναι η επίδραση της Λογοτεχνίας πάνω
στη θρησκεία, στα έθιμα και στους νόμους
 

Ο ερευνητικός αυτός προβληματισμός έθετε τις
βάσεις της Κοινωνιολογίας της Λογοτεχνίας.


1.2.2. Κοινωνικός Εμπειρισμός
στη Λογοτεχνία
Ο Ταίν (Taine) (1828-1893) για πρώτη φορά
εφάρμοσε μεθοδολογικές μελέτες κριτικής σκέψης που
στηρίζονταν στο ηθικό τρίπτυχο: φυλή – περιβάλλον -
στιγμή το 1858 (Taine Hippolyte, 1858).

Επηρεασμένος από τις φυσικές επιστήμες
εφάρμοσε το συστημικό θετικισμό στο χώρο της
λογοτεχνίας και παρά τις όποιες αδυναμίες του η
γενετική του μέθοδος ανέδειξε:

1. Το λογοτέχνημα ως αντανάκλαση των θέσεων
της κοινωνικής ομάδας

2. Ως προϊόν αναπαραγωγής του εξωτερικού
περιβάλλοντος με αυτοτελή νοηματικότητα
που χρήζει κατανόησης και ερμηνείας.

Έκτοτε πλέον η λογοτεχνία αντιμετωπίζεται σαν
ένα τμήμα της εύληπτης πραγματικότητας που
μπορεί να ερμηνευθεί και να κατανοηθεί όπως κι’
όλα τ’ άλλα φαινόμενα του σύμπαντος και του
περιβάλλοντος που ζούμε.

Κλάδοι της Κοινωνιολογίας της Λογοτεχνίας

Η Κοινωνιολογία της Λογοτεχνίας έχει
δημιουργήσει στο χώρο της τους κλάδους της

Κοινωνιολογίας της Πρόσληψης
(Rezeptionssoziologie) με τον J. Jurt και την

Κοινωνιολογία της ανάγνωσης (Sociologie de la
lecture) με τους R. Jozsa και J. Leenhardt.
 

 

1.2.3. Η Μαρξιστική κοινωνιολογία της λογοτεχνίας

Οι θεμελιακές θεωρήσεις του Μάρξ (Marx) και
Ένγκελς (Engels) ότι οι οικονομικές σχέσεις
αποτελούν την υποδομή της ανθρώπινης ζωής και οι
όποιες κοινωνικές, πολιτισμικές, ιδεολογικές
εκδηλώσεις αποτελούν το εποικοδόμημα ή την
υπερδομή προσδιορίζουν την λογοτεχνία ως προϊόν
κοινωνικο-οικονομικών δομών έστω κι αν
αναγνωρίζουν σ’ αυτή την αυτονομία διεπιδρασιακής
εξέλιξης σε επίπεδο υπερδομής.

Ο Γκ. Πλεχάνωφ μάλιστα αναιρεί και την
πρωτοποριακή λογοτεχνική κριτική που εισάγει ο
Μάρξ, με την παραδοχή ότι η λογοτεχνία αντανακλά
παθητικά την κοινωνική δόμηση και ότι έργον του
κριτικού είναι η μετάφραση της ιδέας... από τη
γλώσσα της τέχνης στην κοινωνιολογική γλώσσα.

Ο Ούγγρος μαρξιστής φιλόσοφος Λούκατς
Γκυόργκι (Lukacs György) (1885-1971) με τη θεωρία
της συσχετιστικής λειτουργίας της αντανάκλασης του
κυρίαρχου κοινωνικού γνωρίσματος, καινοτομεί στη
μαρξιστική λογοτεχνία εισάγοντας τη μορφική και
συναισθησιακή εκφορά.

Διατυπώνει ως θεμελιακό κριτήριο της ρεαλιστικής
λογοτεχνίας τον «τύπο», (κοινωνικό συμβολισμό) που
συνθέτει οργανικά το ιδιαίτερο και το γενικό σε
επίπεδο χαρακτήρων και κοινωνικών προσδιορισμών.
Η πρόδηλη εξωτερική του αναφορά μέσω των τύπων -
που ενσαρκώνουν τις κοινωνικές συνιστώσες στο
ανώτατο επίπεδο εξέλιξής τους - μεταθέτει την
ανάλυση της ρεαλιστικής λογοτεχνίας από
περιγραφική διαδικασία σε κανονιστική θέση.
Έτσι λοιπόν, αν και συμβάλλει θετικά στην
ανασχετική πορεία της μηχανιστικής απεικόνισης της
κοινωνίας δεν αποφεύγει τελικά την εννοιολογική
μονοσημία διαβλέποντας και τα ιδιογενή γνωρίσματα
της λογοτεχνίας ως αποχρώσεις της  κοινωνικής τους
διάστασης.